Op onze recente KPI Live bijeenkomst (11 dec) stond niet de oplevering van een eerste kernset KPI’s voor de akkerbouw en de veehouderij centraal, maar juist de vraag: Wat moet de prioriteit zijn voor de doorontwikkeling van de KPI-kernset vanaf 2026? We spraken met Joan Reijs (WUR) en Ellen Tijkotte (Boerenverstand). De discussie leverde inzichten op over de noodzaak van leiderschap, de puzzel met data en samenwerking.
De KPI-kernset, ontwikkeld door het kennisconsortium om bedrijfsgerichte monitoring van duurzaamheidsprestaties mogelijk te maken, is een gezamenlijk vertrekpunt, geen definitieve vaststelling. De uitdaging ligt in de toepassing!
Van ‘leuke projectjes’ naar juridische zekerheid
Doelsturing moet de huidige praktijk van “middelsturing en hier en daar een paar leuke projectjes” voorbij, zo is de wens. Het Rijk is daarbij aan zet om bedrijfsgerichte doelsturing snel kaders te geven voor doelen rondom klimaat, stikstof en water (KRW). Een geleidelijke introductie zou ook kunnen, naar het voorbeeld van het Nitraat Actieprogramma. Cruciaal voor boeren is de langetermijnzekerheid. De set moet de basis kunnen vormen voor vergunningverlening door provincies. Als ondernemers kunnen aantonen dat zij presteren op de KPI’s, creëert dit een license to produce.
De puzzel van data en kennis
De operationalisering van de KPI’s roept nog de meeste vragen op over vertrouwen en praktische invulling.
Harmonisatie versus maatwerk: Het KPI-K project heeft geleerd dat één centrale tool die voor iedereen hetzelfde is, niet werkt. De focus ligt op gebruik van dezelfde databronnen, voor een uniforme berekeningswijze. Dashboard kunnen divers zijn per toepassing en per sector.
Grip houden op data en Vertrouwen: Er is groot wantrouwen bij boeren over het delen van data, zeker met de overheid. De oplossing ligt in het principe van datasoevereiniteit, waarbij de boer zelf bepaalt wie toegang heeft tot zijn brondata en tot de uitkomsten van de KPI-bepaling. Zo kun je de boerendata laten waar hij nu is (op je eigen harde schijf, bij bedrijfsmanagementsysteem of boekhouder) en daar ter plaatse de berekeningen erop loslaten. De uitkomst, een setje KPI-scores, zegt op zichzelf niets over de brondata. De boer kiest óf, en met wie, hij de KPI-uitkomsten wil delen.
Kenniscomponent: De melkveehouderij loopt voorop met de KringloopWijzer, maar er is een risico dat de KPI-set een gemakkelijke “data-voor-geld-transactie” wordt. Om echte bewustwording en verbetering te bereiken, is een stevige kenniscomponent inclusief leertrajecten en goed opgeleide adviseurs cruciaal zodat opgebouwde kennis uitgewisseld wordt, ook onder boeren.
Publiek-Private Governance: de regie vraagt lef
Overheden en bedrijven moeten samen de spelregels bewaken, oftewel, onze deelnemers vinden dat een publiek-private governance structuur noodzakelijk is om de doorontwikkeling van de kernset te regelen en te voorkomen dat iedereen zijn eigen, versnipperde systeem bouwt. Overheid en bedrijven moeten ook samen betalen voor de doorontwikkelkosten.
True Value Language (TVL) is in beeld als een mogelijk publiek-privaat initiatief, waarbij de KPI-kernset het inhoudelijk motorblok’ kan zijn.
Echter, het succes van deze governance hangt af van leiderschap. De overheid, en met name de bestuurders, moeten het lef tonen om daadwerkelijk stappen te zetten in doelsturing, ook al is niet alles tot op de komma nauwkeurig geborgd, Zonder deze daadkracht blijven het twee gescheiden werelden.
De inhoud van de kernset en uitbreiding naar andere sectoren
De huidige kernset is uitgewerkt voor melkveehouderij en akkerbouw. Er is een sterke roep om de set ook te ontwikkelen voor andere, kleinere sectoren (zoals varkens, kippen en paarden, boomteelt en fruitteelt), die nu deels buiten de boot vallen bij bijvoorbeeld agrarisch natuurbeheerpakketten.
Wat nu?
De oplevering van het wetenschappelijke rapport in januari 2026 is slechts het startpunt. De discussies tonen aan dat de verdere weg veel samenwerking, vertrouwen en duidelijke keuzes in financiering en regie vereist. De KPI-kernset biedt het fundament; nu moeten dappere bestuurders en ondernemers samenwerken om het daadwerkelijk te implementeren en zo de landbouw de nodige langetermijnzekerheid en duurzame waardering te geven.
Hebt u nog aanvullende input over de prioriteiten voor de doorontwikkeling van de KPI-kernset? U kunt deze met ons delen, zodat dit nog meegenomen kan worden in de prioritering van het toekomstige onderzoek.
Hier vindt u de presentatie die Joan Reijs hield tijdens de presentatie (FarmHack.nl)
